مزاج شناسی


مزاج شناسی اسلامی – بخش 1 (استاد صاحب الامری)
بحث مزاج شناسی مهمترین وکلیدی ترین ابزار تشخیص بیماری در طب اسلامی میباشد.
دربین ابزارهای تشخیص که درسایر مکاتب طبی وجود دارد (مانند: نبض شناسی_ادرار ومدفوع شناسی _عنبیه شناسی_خلط شناسی و…..)طب اسلامی بیشترین تکیه را به مزاج شناسی دارد.

برای شروع به بحث مزاج شناسی ابتدا باید ارکان ،سپس اخلاط وبعد طبایع را شناخت.

ارکان خلقت درعالم چهار میباشد عبارتند از:
آتش
هوا
آب
خاک
که این ها را عناصراربعه خلقت نامند

پس همه عالم وهستی را خداوند متعال ازاین عناصر اربعه خلق فرموده است. جمیع نباتات ،جمادات،حیوانات ازاین قاعده مستثنی نیستند.

مزاج شناسی اسلامی – بخش 2
خلقت انسان هم ضرورتا باید همانند خلقت هستی باشد زیرا قراراست با این بدن فیزیکی دراین مکان که همان کره خاکی است زندگی کند .
لذا اگر بدن انسان با طبیعت اطراف خود هماهنگ نباشد وبه عبارتی دیگر همدیگر را تحمل نکنند لزوما بنی ادم قادر به ادامه حیات درکره زمین نخواهد بود.

عناصر اربعه خلقت هرکدام خصوصیاتی دارند. درکل میتوان گفت این عناصرازدو رکن اصلی سردی وگرمی بوجودآمده اند
همانگونه که الان علم جدید هم اذعان دارد اتم ها از دوبار منفی ومثبت تشکیل شده اند وسلول ها هم کذالک.
در مرحله دوم تری وخشکی اضاف میشود :
آتش:گرم وخشک است
هوا:گرم وتر است
آب:سرد وتر است
خاک:سرد وخشک است
بنابراین ارکان اربعه خلقت (4عنصر) به گونه ای دربدن انسان نهادینه شده است وخداوند متعال خلقت ادم را با خلقت طبیعت همگام نموده است. پس به این علت است که میگوییم تنها طبیعت میتواند انسان را درمان کند.

مزاج شناسی اسلامی – بخش 3
خداند عزوجل در هنگام خلقت انسان از عناصر اربعه استفاده نمود وبه گونه ای این جسم انسانی را مرکب ازعنصر ها قرار داد.
درروایتی میخوانیم:(خداوند متعال درمرحله اول خلقت ،جسد انسان را مرکب از چهار چیز قرارداد)
رطوبت
خشکی
گرمی
سردی
چونکه انسان را ازآب +خاک (گل)ساخت ودرآن ریح ونفس قرار داد
خشکی جسد انسان ازجانب خاک ورطوبت آن بخاطرآب است
درنهج البلاغه امده است( سپس از مکانهاى مختلف زمین، از سخت و نرم و شور و شیرین آن، خاکى را برگرفت و با آب درآمیخت تا خالص شد، و با نم دار کردن مجدد آن، جلا و صیقلش داد، و از آن صورت و شکلى داراى اعضا و جوارح پدید آورد، آن را خشکانید تا خود را گرفت، و استحکامش بخشید تا محکم و متین شد، براى روز مشخص و معلوم.

سپس از روح خود در آن دمید، پس به شکل انسان هشیارى در آمد که به تحرک برخاست.)
بنابراین درمرحله اول پرودگارمتعال یک جسد افرید که هرکدام ازعناصر طبیعت را درآن به ودیعه نهاد زیرا این جسد قرار است درهمین طبیعت زندگی کند .
غذاء و دواء این جسد هم گیاهان وحیوانات قرار داد که انها هم به گونه ای ازعناصر طبیعت خلق شده اند.
پس مستحضر هستید که همه چیز بردور محور طبیعت وعناصر اربعه میچرخد.

مزاج شناسی اسلامی – بخش 4
در مرحله دوم خلقت انسان ، پرودگار متعال از چهار رکن گرمی ،سردی،ترب،خشکی،اخلاط را دربدن وجسم اوافرید وهرکدام را طبعی داد.

این طبع ها از ترکیب رکن ها پدید امدند. اخلاط وطبایع هم چهارگانه هستند :
صفرا(باطبع گرم وخشک)
دم(باطبع گرم وتر)
بلغم(باطبع سرد وتر)
سودا(باطبع سرد وخشک)

این اخلاط اربعه طبق روایات قوام ورکن واساس بدن هستند وبدون انها جسد هیچ قدرت وقوامی ندارد.
همانگونه که گفته شدخداوند سبحان اخلاط اربعه را با عناصر اربعه همگام فرمودوطبع عناصر را به اخلاط سرایت داد.
آتش =صفرا
هوا = دم
آب = بغلم
خاک=سودا
بنابراین الان یک جسدی افرید شده که دارای اخلاط ورکن هایی است که اساس وقوام بدن میباشند.

مزاج شناسی اسلامی – بخش 5
بیماری ازسه چیز ودرمان آن هم سه چیز است؟
ﻋﻨﻪ ﺻﻠﻰ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭ ﺁﻟﻪ: ﺍﻟﺪّﺍﺀُ ﺛَﻠﺎﺛَﺔٌ ﻭَﺍﻟﺪﱠﱠﻭﺍﺀُ ﺛَﻠﺎﺛَﺔٌ ؛ ﻓَﺄَﻣﺎ ﺍﻟﺪّﺍﺀُ: ﻓَﺎﻟﺪﱠﻡُ ﻭَﺍﻟﻤِﺮﱠﺓُ ﻭَﺍﻟﺒَﻠﻐَﻢُ ؛ ﻓَﺪَﻭﺍﺀُ ﺍﻟﺪﱠﻡِ ﺍﻟﺤِﺠﺎﻣَﺔُ، ﻭﺩَﻭﺍﺀُ ﺍﻟﺒَﻠﻐَﻢِ ﺍﻟﺤَﻤّﺎﻡُ، ﻭﺩَﻭﺍﺀُ ﺍﻟﻤِرﱠﺓِ ﺍﻟﻤَﺸِﻲﱡﱡ.

ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ ﺧﺪﺍ ﺻﻠﻰ ﺍﻟﻠﻪ ﻋﻠﻴﻪ ﻭ ﺁﻟﻪ: ﺩﺭﺩ، ﺳﻪ ﭼﻴﺰ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﺭﻣﺎﻥ ﻧﻴﺰ ﺳﻪ ﭼﻴﺰ. ﺍﻣّﺎ ﺩﺭﺩ، ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ: ﺧﻮﻥ، مره (سودا و صفرا)ﻭ ﺑﻠﻐﻢ. ﺩﺭﻣﺎﻥ ﺧﻮﻥ، ﺣﺠﺎﻣﺖ ﺍﺳﺖ، ﺩﺭﻣﺎﻥ ﺑﻠﻐﻢ، ﺣﻤّﺎﻡ ﺍﺳﺖ، و ﺩرمان مره ﻧﻴﺰ ملین و مسهل است
توجه کنید که همه بیماریها ازعدم تعادل این اخلاط اربعه بوجود می ایند.

منبع: ﻛﺘﺎﺏ ﻣﻦ ﻟﺎ ﻳﺤﻀﺮﻩ ﺍﻟﻔﻘﻴﻪ، ﺝ ۱، ﺹ ۱۲۶، ﻣﻜﺎﺭﻡ ﺍﻟﺄﺧﻠﺎﻕ، ﺝ ۱، ﺑﺤﺎﺭ ﺍﻟﺄﻧﻮﺍﺭ، ﺝ ۶۲

مزاج شناسی اسلامی – بخش 6 – غلبه دم

علائم غلبه ی دم
خارش بدن
جوش و دمل
زیاد خوابیدن
خواب آلودگی
سنگینی خواب
سرگیجه در صورتی ک احساس کند زمین یا آسمان دور سرش می چرخد
احساس حرکت حشره روی پوست
فشار خون
قرمزی صورت
حساسیت فصلی یا غذایی (نشانه غلظت خون هم میتواند باشد)

درمان غلبه دم
سویق عدس
حجامت
فصد
کاهو
برگ چغندر
آلوی خشک
انار
باقلا
شکر سرخ

فصل تشدید : بهار

از بدو تولد تا ۱۵سالگی بدن انسان در سلطه خون است .

منبع: دراسه فی طب الرسول المصطفی ج۱و ۲

مزاج شناسی اسلامی – بخش 7

هر طعامی که وارد بدن میشود بعد از پختن در معده به کبد منتقل میشود .
کبد هم کار پختن را تکرار میکند واینجاست که اخلاط را کبد تولید میکند.
هر طعامی امکان داردخلط خاصی را بیشتر تولید کند مثلا:
ماست ولبنیات:تولید بلغم بیشتری میکنند
گوشت :تولید دم بیشتری میکند

پس اخلاط بدن مااز تغذیه ها تشکیل میشوند وباید درمصرف غذاها احتیاط بیشتری کرد
مقدار واندازه هرخلط دربدن یک چهارم است یعنی 25درصد.
اگراخلاط را به چهار تقسیم کنیم سهم هرکدام ربع میشود(بحارج58)
هر4خلط دربدن جاری هستند ولی برای دوخلط صفرا و سودا کیسه ای هست که اضافه های این دوخلط دران جمع میشود
کیسه صفرا:اضافه صفرا
طحال(سپرز):اضافه سودا
شخصی را که یکی ازاین اخلاط دربدن او بیشتر باشد را به همان خلط مینامند مثلا:
هرکس خلط صفرا دراو بیشتر وغالب باشد را ( صفراوی ) میگویند
هرکس خلط دم دراو بیشتر وغالب باشد را( دموی )میگویند
هرکس……….بلغم بیشترباشد بلغمی
هرکس………سودا بیشتر باشد سوداوی

مزاج شناسی(صفرا ) : علایم غلبه صفرا

۱- گرگرفتگی (داغ شدن یکباره داخل بدن)
۲- احساس عطش و تشنگی بسیار
۳- عصبانی شدن سریع و فروکش کردن آن به سرعت
۴- تلخی آب دهان، صبح هنگام بیدار شدن از خواب
۵- کاهش اشتها
۶- به هم خوردگی دل و احساس حالت تهوع
۷- زردی رنگ رخسار
۸- زردی سفیدی چشم
۹- لذت بردن از نسیم خنک و هوای سرد (باد کولر در تابستان)
10-احساس سوزن سوزن شدن در سطح پوست
11-پرخاشگری
12-عرق کردن دست وپا

فصل تشدید: تابستان .
سن تشدید : سن جوانی

درمان غلبه صفرا
سویق گندم و جو سه قاشق غذاخوری در ناشتا بصورت خشک نه آغشته به روغن یا آب ،
روغن زیتون ،
مویز(نوعی کشمش) ،
عسل درناشتا خوردن به میزان یک قاشق مرباخوری ،
افطار با آب ولرم ،
آب سرد (نه آب یخ )،
سرکه طبیعی ،
آلوی سیاه تازه ،
مصرف روزانه سرد و‌تر ها از جمله سبزی خرفه یا همون‌پرپین؛
ماست (البته همراه ماست ، زنیان باید مصرف شود ) ،
میوه های آب دار ، هندوانه ،
ترشیجات مثل دوغ ترش و…

درمان اورژانسی
این ۴مورد برای کسانی ست که صفرای بالایی دارند (کسانی که در تابستان کلافه میشوند ، زیاد عصبی میشوند ، خیلی داغ میکنند ، احساس خستگی میکنند ) :
کم تحرکی ،
ناشتا خیار خوردن در تابستان ،
زیاد دیدن شخصی که دوستش دارد،
ماهی تازه به صورت کباب


مزاج شناسی( بلغم) : علائم غلبه بلغم

سردی بدن مخصوصا دست و پا
کم توان شدن ،
فرسوده شدن
کم شدن رویش مو ، ناخن ،
فراموشکار شدن ،
نامنظم شدن خواب(مثلا شب خوابش نمی برد) ،
سفیدی مو ،
کمردرد وپادرد(که بعلت نرسیدن خون به کمر وپا باشد)
ابریزش ازبینی ودهان
جمع شدن خلط سینه

بدانیم…
در روایات توصیه شده به طور مداوم خود را از بلغم اضافی پاک و درمان کنید.

درمان غلبه بلغم

افطار با آب ولرم
ناشتا با آب ولرم شروع کردن
دیدن زن زیبا(منظور نگاه حلاله نه حرام)
زن خوش اخلاق
سویق خشک(سه کف دست درناشتا)
شکر طبرزد
عسل (در ناشتا وغیرناشتا)
قرآن خواندن
جویدن کندر
خرماصبح به صورت ناشتا ۷عدد خرما خورده شود و وبعدازآن آب خورده نشود
سیب
ساقه ترب
پیاز
زیادشانه کردن موها و محاسن به صورت نشسته
مسواک زدن با چوب اراک
روغن زیتون
مویز و کشمش
روزه گرفتن
آب باران
سرمه کشیدن،
پشت به آفتاب نشستن روزانه بیست دقیقه

نکته1: این درمان ها تا زمان بهبودی باید ادامه پیدا کند.
نکته2: روبه آفتاب نشستن بسیارمضر است.


مزاج شناسی سودا : علایم غلبه سودا
۱- فکر و خیال زیاد و مداوم
۲-استرس، اضطراب، دلهره و ترس ووسواس
۳- فکرهای پوچ و واهی (افکاری که هیچگاه به وقوع نپیوسته‌اند)
۴- پر موشدن بدن
۵- پیدایش خال‌ها، نقطه‌ها و دانه‌های سیاه و قهوه‌ای در بدن
۶- یبوست مزاج
۷-افسردگی
۸- ناامیدی

درمان غلبه ی سودا

باید تا حد امکان از شکر سفید دوری کرد و غذاهای کارخانه ای استفاده نشود میدونم سخته ولی باید به همین سمت پیش بریم و مطالبه عمومی مردم شود.
ثانیا از مواد غذایی استفاده شود که سودا را درمان یا تعدیل میکند : اصلی ترین درمان مصرف افتیمون شامی است.

استفاده ازمسهلات وملینات
بادمجان حتما هفته ای دو بار حداقل مصرف شود
سرخ شده با روغن زیتون ، آب پز ، در خورشتها و… استفاده شود عالیه.
کلا در غذاهای مختلف بادمجان اضافه شود عالیست.
ناشتا یک قاشق مربا خوری عسل خورده شود.
ناخنها حتما هفته ای یکبار چیده شود.
روغن زیتون ، کشمش ، مویز هم برا سودا خوبه .

منبع : دراسه فی طب الرسول المصطفی

سویق